بحث درباره تأثیر موسیقی بر رشد گیاهان سال‌هاست که در میان پژوهشگران جریان دارد. بسیاری از تحقیقات علمی نشان داده‌اند که گیاهان نسبت به نوعی از موسیقی واکنش مثبت نشان می‌دهند و حتی در برخی پژوهش‌ها مشخص شده که گیاهان به سبک‌های خاص موسیقی پاسخ بهتری می‌دهند. با این حال، همچنان برخی کارشناسان این موضوع را با تردید نگاه می‌کنند.

گرچه گیاهان سیستم عصبی، مغز و گیرنده‌های درد ندارند و مانند موجودات زنده دیگر درد را «احساس» نمی‌کنند، اما شواهد علمی نشان می‌دهد که گیاهان می‌توانند محرک‌های محیطی و آسیب‌های فیزیکی را به روش‌هایی پیچیده‌تر از تصور ما درک کنند.

توانایی گیاهان در درک محرک‌ها

پژوهش‌ها ثابت کرده‌اند که بسیاری از گیاهان قادرند محرک‌های حسی را در سطح سلولی تشخیص دهند. به‌عنوان مثال، گیاه آزمایشگاهی معرو‌ف رشادیِ گوشی‌موشی زمانی که مورد حمله حشرات قرار می‌گیرد، سیگنال‌های الکتریکی میان برگ‌ها ارسال کرده و مواد شیمیایی دفاعی تولید می‌کند. با وجود شباهت این واکنش‌ها به سیستم عصبی، این عملکرد هرگز معادل «حس درد» در انسان نیست.

گیاهان به نور، گرما، باد و حتی نیش حشرات واکنش نشان می‌دهند، اما تکامل به آن‌ها توانایی تجربه درد و رنج مشابه جانوران را نداده است.

آیا موسیقی بر رشد گیاهان اثر دارد؟

تحقیقات متعدد در نقاط مختلف جهان این موضوع را بررسی کرده‌اند. در سال ۱۹۶۲ یک گیاه‌شناس هندی دریافت که گیاهانی که در معرض موسیقی قرار می‌گیرند، حدود ۲۰٪ رشد بیشتری دارند. او همین آزمایش را روی محصولات کشاورزی مانند برنج، بادام‌زمینی و تنباکو نیز انجام داد و به نتایج مشابهی رسید.

در کلرودا، یک گلخانه موسیقی‌های مختلف را روی گیاهان آزمایش کرد. نتیجه جالب بود:

• گیاهان قرارگرفته در معرض موسیقی راک در مدت چند هفته خراب شدند و از بین رفتند
• در حالی‌که گیاهان در معرض موسیقی کلاسیک شاداب‌تر و سالم‌تر ماندند

از سوی دیگر، یک پژوهشگر در ایلینوی این نتایج را در گلخانه کنترل‌شده بررسی کرد و مشاهده کرد گیاهانی مانند ذرت و سویا تحت اثر موسیقی عملکرد بهتری دارند. تحقیقات دانشگاهی کانادا نیز نشان داد که بازدهی گندم در معرض ارتعاشات با فرکانس بالا تقریباً دو برابر می‌شود.

گیاهان چگونه از موسیقی تأثیر می‌گیرند؟

شاید بپرسید: وقتی گیاهان گوش ندارند، چگونه موسیقی رویشان اثر می‌گذارد؟

پاسخ در ارتعاشات صوتی نهفته است. در انسان، صدا از طریق امواج صوتی منتقل شده و توسط پرده گوش تبدیل به سیگنال عصبی می‌شود. اما گیاهان فاقد این سازوکار هستند و تنها ارتعاشات محیطی حاصل از صدا را دریافت می‌کنند.

دانشگاه استرالیای شرقی در سال ۲۰۱۷ نشان داد که گیاهان می‌توانند صدای ارتعاش آب داخل لوله‌ها و خاک را تشخیص دهند و ریشه‌هایشان را در جهت منبع آب هدایت کنند. بنابراین، آنچه در رشد گیاه مؤثر است «آوای موسیقی» نیست، بلکه لرزش و ارتعاشی است که از طریق موسیقی ایجاد می‌شود.

این ارتعاشات باعث تحریک پروتوپلاسم (ماده زنده و فعال سلولی) شده و سرعت حرکت آن را افزایش می‌دهد؛ درنتیجه:

• تولید مواد مغذی بیشتر می‌شود
• سلول‌ها فعال‌تر شده
• رشد گیاه سریع‌تر و سالم‌تر صورت می‌گیرد

سبک‌های مختلف موسیقی ارتعاشات متفاوتی تولید می‌کنند. موسیقی راک معمولاً ارتعاشات شدیدی ایجاد می‌کند که می‌تواند باعث استرس و ضعیف شدن گیاه شود؛ برخلاف موسیقی کلاسیک یا جاز که ارتعاشی ملایم‌تر و هماهنگ‌تر دارند.

چه نوع موسیقی برای رشد گیاهان مناسب است؟

طبق نظر دکتر دومینیکو هِس از دانشگاه ملبورن:

• بهترین فرکانس برای گیاهان ۱۱۵ تا ۲۵۰ هرتز است؛ مشابه صداهای طبیعی
• گیاهان نباید بیش از ۱ تا ۳ ساعت در روز در معرض موسیقی باشند
• موسیقی‌های کلاسیک و جاز برای اکثر گیاهان ایده‌آل هستند
• برخی صداها سبب می‌شوند منافذ برگ‌ها مدت بیشتری باز بمانند، که این موضوع به گردش هوا و رشد بهتر کمک می‌کند

آیا تعریف یا ناسزا گفتن به گیاهان اثر دارد؟

شاید عجیب باشد، اما تحقیقات IKEA در یک مدرسه اماراتی نشان داد گیاهانی که کلمات محبت‌آمیز می‌شنوند رشد بهتری نسبت به گیاهانی دارند که در معرض جملات توهین‌آمیز قرار می‌گیرند.

این موضوع نه به خاطر مفهوم کلمات، بلکه به دلیل لحن و شدت صوت است. کلمات محبت‌آمیز معمولاً ملایم‌اند و ارتعاشات آرامی ایجاد می‌کنند، اما فریاد یا صحبت با لحن خشن ارتعاشات شدیدی ایجاد می‌کند که گیاه را تحت استرس قرار می‌دهد

در دوران پاندمی با گیاهان خود صحبت کنید

در دوران کرونا بسیاری از روابط اجتماعی محدود شد. صحبت کردن با گیاهان یا گوش دادن به موسیقی در کنار آن‌ها می‌تواند علاوه بر بهبود رشد گیاه، استرس و نگرانی انسان را نیز کاهش دهد و حس آرامش بیشتری ایجاد کند.

مجموعه الو باغبون متشکل از متخصصین مجرب در زمینه درخت کاری، گل کاری، روف گاردن، طراحی و اجرای دیوار سبز، چمن زنی، طراحی و محوطه سازی باغچه، گلکاری باغچه و… چه در محل سکونت شما چه در محل کار شما و چه در فضای بیرونی، باغ، ویلا و….  فعالیت میکند.