آبیاری قطره ای
آبیاری قطره ای
آبیاری قطره ای (Drip Irrigation) سیستمی است که آب را به صورت آهسته و مستقیم، قطرهقطره، به ناحیه ریشه گیاه میرساند. این روش برای روف گاردنها (به ویژه سیستمهای سبک و نیمهفشرده) بهترین گزینه است.
اصول کارکرد و اجزای اصلی
سیستم قطرهای شامل اجزای زیر است که به ترتیب در مسیر آب قرار میگیرند:
- منبع آب و شیر کنترلی: اتصال به شبکه آب شهری یا مخزن ذخیره.
- فیلتر (Filter): حیاتیترین بخش برای جلوگیری از گرفتگی قطرهچکانها. باید رسوبات و ذرات معلق را جدا کند.
- کاهنده فشار (Pressure Regulator): سیستمهای قطرهای معمولاً با فشار پایین (حدود ۱ تا ۲ بار) کار میکنند. این قطعه فشار ورودی بالا را تنظیم میکند.
- لوله اصلی (Mainline) و لولههای فرعی (Sub-lines): شریانهای انتقال آب.
- قطرهچکانها (Drippers/Emitters): وسیلهای که آب را به صورت قطرهای با نرخ جریان مشخص (مثلاً ۲ یا ۴ لیتر در ساعت) در اختیار گیاه قرار میدهد.
انواع اصلی سیستمهای قطرهای
سیستمها عمدتاً بر اساس محل نصب آبدهنده دستهبندی میشوند:
- سیستمهای زیرسطحی (Subsurface Drip Irrigation – SDI):
- نحوه کار: لولهها و قطرهچکانها در زیر سطح خاک (عمق ۱۰ تا ۴۵ سانتیمتر) دفن میشوند.
- مزیت اصلی: حذف کامل تبخیر سطحی و جلوگیری از رشد علف هرز سطحی.
- کاربرد: مزارع بزرگ، باغات میوه و گیاهان ردیفی.
- سیستمهای سطحی (Surface Drip Irrigation):
- نحوه کار: قطرهچکانها روی سطح خاک یا در امتداد ردیف گیاهان نصب میشوند.
- مزیت اصلی: دسترسی آسان برای نگهداری، بازرسی و تغییر چیدمان.
- کاربرد: باغبانی سنتی، باغچههای زینتی و روف گاردنها.
نگهداری و عیبیابی سیستم قطرهای
اهمیت نگهداری در سیستمهای قطرهای به دلیل خطر گرفتگی، بسیار زیاد است.
الف) فیلتراسیون و شستشو (Flushing):
- شستشوی لولهها: در ابتدای فصل کار یا پس از تعمیرات، باید با باز کردن سر لولههای فرعی (End Caps)، آب با فشار بالا از سیستم عبور داده شود تا ذرات بزرگ شسته شوند.
- تمیزکاری فیلتر: فیلترها باید به طور منظم (بسته به کیفیت آب، هفتگی یا ماهانه) باز شده و شستشوی معکوس (Backwash) یا شستشوی فیزیکی انجام شود.
ب) مدیریت گرفتگی (Clogging Management):
گرفتگی میتواند شیمیایی یا فیزیکی باشد:
- فیزیکی: توسط ذرات جامد (رس، شن) که با فیلتراسیون مناسب حل میشود.
- شیمیایی: توسط تهنشینی مواد معدنی (مانند کلسیم و منیزیم) در اثر تبخیر آب در دهانه قطرهچکان، یا رسوب مواد آلی.
- راهکار شیمیایی: تزریق دورهای اسیدها (مانند اسید فسفریک یا نیتریک رقیق) برای حل کردن رسوبات آهکی، یا تزریق کلر برای از بین بردن جلبکها و باکتریها (در صورت عدم وجود قطرهچکانهای حساس به اسید).
ج) کنترل هیدرولیکی:
- بررسی یکنواختی (DU): یکنواختی توزیع (Distribution Uniformity) باید به طور مرتب بررسی شود. در سیستمهای قطرهای با کیفیت، DU باید بالای ۹۰٪ باشد. افت شدید فشار در یک بخش نشاندهنده نیاز به تعویض یا تمیز کردن قطرهچکانها در آن منطقه است.