محوطه سازی
محوطه سازی
محوطه سازی به طراحی، ساخت و مدیریت فضاهای سبز و باغی در محیطهای شهری، روستایی یا صنعتی اشاره دارد. این فعالیت هدف اصلی آن ایجاد فضاهای زیبا، سالم و کارآمد است که هم از نظر زیبایی و هم از نظر عملکردی به بهبود کیفیت زندگی کمک کنند.
اهداف محوطه سازی:
- زیبایی و تزئین: ایجاد فضاهای سبز زیبا و دلنشین.
- بهبود محیط زیست: جذب آلایندهها، تولید اکسیژن، کاهش دمای محیط و کنترل سرعت باد.
- افزایش سلامت روان و جسمی: ایجاد فضاهای آرامشبخش برای استراحت و فعالیتهای روزمره.
- تامین منابع: تولید میوه، گیاهان دارویی و مواد اولیه.
- تقویت هویت مکانی: ایجاد شناسایی فضایی با استفاده از گیاهان بومی و طراحیهای محلی.
عناصر اصلی محوطهسازی:
- گیاهان (Planting):
- گیاهان بومی، گیاهان زینتی، درختان، بوتهها، گلها.
- انتخاب گیاهان متناسب با شرایط آب و هوایی و خاک.
- طراحی فضای سبز:
- طراحی مسیرها، فضاهای نشیمن، اشکال هندسی، آبانبارها و سایهدهندهها.
- استفاده از عناصر طبیعی (چمن، سنگ، آب) و مصنوعی (چوب، فلز).
- سیستمهای آبیاری:
- آبیاری خودکار، آبیاری قطرهای، استفاده از آب باران.
- نگهداری و مدیریت:
- هرس، کوددهی، کنترل آفات، آبیاری و نظافت.
- فناوریهای نوین:
- استفاده از سیستمهای هوشمند (مثلاً سنسورهای رطوبت، سیستمهای کنترل خودکار آبیاری).
انواع محوطه سازی:
- محوطهسازی شهری:
- طراحی پارکها، میدانها، نوارهای سبز، باغچههای خیابانی.
- مثال: پارکهای شهری، فضاهای سبز در اطراف ساختمانها.
- محوطهسازی روستایی:
- ایجاد باغچههای خانگی، فضاهای سبز در مدارس و مساجد.
- مثال: باغچههای خانگی برای تولید میوه و سبزیجات.
- محوطهسازی صنعتی:
- طراحی فضاهای سبز در کارخانهها، مراکز تجاری و مراکز مدیریتی.
- هدف: بهبود محیط کار و کاهش استرس.
- محوطهسازی ساحلی و دریایی:
- ایجاد باغچههای ساحلی، کاهش فرسایش خاک و تثبیت ساحل.
محوطهسازی و اکوسیستمهای شهری
- ایجاد زیستگاههای مصنوعی:
فضاهای سبز شهری میتوانند به عنوان زیستگاه برای پرندگان، حشرات، حیوانات کوچک و گیاهان بومی عمل کنند.
- مثال: پارکهای شهری با گیاهان بومی و میوهدهنده برای جذب زنبورها و پرندگان.
- کاهش اثر جزیره گرمایی:
فضاهای سبز با ایجاد سایه و تبخیر، دمای هوا را تا ۵–۱۰ درجه سانتیگراد کاهش میدهند.
- مدیریت آب باران:
استفاده از فضاهای سبز نفوذپذیر (مثل چمنهای نفوذپذیر، کانالهای بارانی) برای جذب آب باران و جلوگیری از سیلاب.
محوطهسازی پایدار و سبز
- استفاده از منابع محلی:
انتخاب گیاهان بومی که نیاز به آب و مراقبت کمتری دارند و در شرایط آب و هوایی محلی رشد میکنند.
- کاهش مصرف انرژی:
درختان و بوتهها به عنوان سایهدهنده ساختمانها عمل میکنند و نیاز به تهویه مطبوع را کاهش میدهند.
- تولید انرژی و کود:
استفاده از بقایای گیاهی (مانند برگ و شاخه) برای تولید کود طبیعی یا بیوگاز.
چالشهای اصلی در ایران
- کمبود فضای سبز در شهرهای بزرگ
- کمبود آب و نیاز به آبیاری بیش از حد
- عدم آگاهی عمومی از اهمیت محوطهسازی
- نیاز به سرمایه و نیروی متخصص
راهکارهای پیشنهادی
- آموزش عمومی و آگاهیبخشی درباره اهمیت فضاهای سبز
- سیاستگذاری شهری مبتنی بر سبزی
- استفاده از گیاهان مقاوم و بومی
- تشویق به باغچههای خانگی و دیوارهای سبز
- استفاده از فناوریهای نوین در نگهداری