الف. شناخت سایت و تحلیل آن:

قبل از هر اقدامی، باید شناخت کاملی از محل مورد نظر به دست آورید:

• شرایط اقلیمی: میزان تابش نور خورشید، جهت وزش باد، میزان بارندگی، دما (حداقل و حداکثر).
• نوع خاک: pH، بافت خاک (رسی، شنی، لومی)، زهکشی.
• توپوگرافی: شیب زمین، وجود یا عدم وجود پستی و بلندی‌ها.
• عناصر موجود: درختان، ساختمان‌ها، مسیرها، تأسیسات زیربنایی (لوله آب، فاضلاب، برق).
• دید و منظر: چه مناظری باید دیده شوند و چه مناظری باید پنهان گردند.
• نورپردازی طبیعی: ساعات تابش خورشید در نقاط مختلف محوطه.

ب. تعیین اهداف و نیازها:

مشخص کنید که از فضای سبز محوطه چه انتظاراتی دارید:

• کاربری: فضای تفریحی، باغ میوه، باغچه زینتی، فضای بازی کودکان، محل استراحت.
• سبک طراحی: مدرن، کلاسیک، روستیک (روستایی)، مینیمال، ژاپنی، ایرانی.
• سطح نگهداری: آیا به دنبال فضایی کم‌نگهدار (Low Maintenance) هستید یا زمان و انرژی کافی برای نگهداری دارید؟
• بودجه: میزان سرمایه‌گذاری در نظر گرفته شده.
• حریم خصوصی: نیاز به ایجاد پوشش گیاهی برای حفظ حریم از دید همسایگان یا خیابان.

ج. اصول زیبایی‌شناسی در طراحی:

• هارمونی و وحدت: ایجاد هماهنگی بین عناصر مختلف (گیاهان، سازه‌ها، آبنماها).
• ریتم و تکرار: استفاده از الگوهای تکرارشونده در کاشت گیاهان یا چیدمان عناصر.
• تعادل: ایجاد تعادل بصری، چه قرینه (Formal) و چه غیرقرینه (Informal).
• مقیاس و تناسب: تناسب اندازه عناصر با یکدیگر و با کل فضا.
• تأکید (Accent): ایجاد نقطه کانونی با استفاده از یک گیاه خاص، مجسمه یا آبنما.
• کنتراست: ایجاد تضاد در بافت، رنگ، یا شکل گیاهان برای جذابیت بیشتر.

۲. عناصر اصلی در محوطه‌سازی

الف. گیاهان:

انتخاب گیاهان مناسب، قلب تپنده محوطه‌سازی است.

• درختان: برای ایجاد سایه، تعیین ساختار اصلی، ایجاد حس عمق و پرسپکتیو. (درختان مثمر، زینتی، همیشه سبز، خزان‌کننده).
• درختچه‌ها: برای ایجاد حجم، پوشش، مرزبندی و ایجاد لایه‌های میانی.
• گیاهان پوششی (Groundcovers): جایگزین چمن، برای پوشاندن سطوح وسیع، کنترل فرسایش و ایجاد بافت.
• گیاهان فصلی و دائمی (Perennials): برای ایجاد رنگ، تنوع فصلی و جذب بصری.
• گیاهان پیازی: برای ایجاد رنگ‌های شاد در فصول خاص (بهار، پاییز).
• گیاهان بالا رونده (Climbers): برای پوشاندن دیوارها، آلاچیق‌ها و ایجاد حس عمودی.
• چمن: برای ایجاد سطوح سبز وسیع، ایجاد حس آرامش و امکان فعالیت. (چمن طبیعی، چمن مصنوعی).

نکات مهم در انتخاب گیاهان:

• سازگاری با شرایط اقلیمی و نوری محل.
• نیاز آبی مشابه گیاهان هم‌دسته.
• سرعت رشد و حداکثر اندازه نهایی.
• مقاومت به آفات و بیماری‌ها.
• رنگ، بافت و شکل ظاهری در فصول مختلف.

ب. عناصر سخت (Hardscaping):

این عناصر شامل سازه‌ها و سطوح ساخته شده توسط انسان هستند:

• مسیرها و پیاده‌روها: از جنس سنگ، آجر، بتن، چوب، شن. باید ایمن، کاربردی و زیبا باشند.
• دیوارها و حصارها: برای تعیین مرز، ایجاد حریم خصوصی، یا پشتیبانی از سازه‌های دیگر.
• آبنماها و برکه‌ها: افزودن عنصر آب برای ایجاد صدا، حرکت، انعکاس و جذب حیات وحش.
• آلاچیق‌ها، پرگولاها و سایبان‌ها: فضاهای نشیمن و استراحت در فضای باز.
• پل‌ها و سکوها (Decks): ایجاد سطوح صاف در زمین‌های شیب‌دار یا فضاهای نشیمن.
• نورپردازی: استفاده از نورهای مختلف برای زیبایی، ایمنی و کاربردی کردن فضا در شب.
• کف‌سازی‌ها: سنگفرش، موزاییک، چمن مصنوعی، سنگریزه‌ها.

ج. آب:

عنصر آب، زندگی، حرکت و آرامش را به محوطه می‌بخشد.

• • آبنماهای دیواری، دیگی، یا فواره‌ها: برای فضاهای کوچک یا تأکید بر یک نقطه.
  • برکه‌های طبیعی یا مصنوعی: با گیاهان آبزی و ماهی‌ها.
  • دیوارهای آبی (Water Walls): سازه‌های مدرن برای جریان آب.
  • سیستم‌های آبیاری: قطره‌ای، بارانی، زیرسطحی.