شته گندم (شته روسی گندم) | شناخت، زیست‌شناسی، خسارت و روش‌های کنترل

شته گندم یکی از خطرناک‌ترین آفات مزارع گندم و جو است که با تغذیه از شیره گیاهی و گاهی انتقال بیماری‌های ویروسی، خسارت اقتصادی جدی ایجاد می‌کند. این آفت روی ریشه یا اندام‌های هوایی گیاه فعالیت داشته و در صورت افزایش جمعیت می‌تواند به سرعت مزرعه را آلوده کند.

منشأ و تاریخچه شته گندم

منابع مختلف، خاستگاه اصلی این شته را مناطق ایران، ترکستان و روسیه می‌دانند. اولین گزارش رسمی از این آفت در سال ۱۹۰۰ از جنوب روسیه منتشر شد.

در سال ۱۹۷۸ در جنوب آفریقا مخرب شد و طی سال‌های اخیر در قاره آمریکا نیز گسترش یافته و خسارت اقتصادی قابل توجهی به غلات وارد کرده است.

ویژگی‌های ظاهری شته گندم

شته گندم یا همان شته روسی دارای خصوصیات زیر است:

• رنگ سبز یا زرد متمایل به سبز
• نوار سبز تیره در پشت شکم
• چشم‌های قرمز
• طول بدن: ۲ تا ۲.۳ میلی‌متر
• شاخک‌ها کمی بلندتر از نصف طول بدن و ۶ بندی
• شاخک‌ها تیره‌رنگ به جز سه بند ابتدایی
• کورنیکول‌ها استوانه‌ای و رشد‌یافته، به اندازه ۱ تا ۱.۵ برابر طول دم

شته ماده بالدار شباهت زیادی به نمونه بی‌بال دارد اما:

• سر و سینه تیره‌تر
• کورنیکول‌ها و شاخک‌ها کوتاه‌تر
• طول آن حدود سه‌چهارم شته بی‌بال است

بال‌های جلویی دارای رگ‌بندی مشخص با یک شاخه اصلی منشعب هستند.

خسارت شته روسی گندم

شته روسی با مکیدن شیره گیاه موجب ضعف، توقف رشد و کاهش شدید عملکرد محصول می‌شود.

مهم‌ترین علائم خسارت:

• ارغوانی شدن برگ‌ها به صورت نواری (علامت شاخص)
• پیچیدگی و خشکیدگی برگ‌ها
• کاهش سطح فتوسنتز
• ضعف عمومی بوته

این شته در شرایط خشکی و تنش آبی جمعیت بیشتری پیدا می‌کند و تحمل بالایی نسبت به دمای پایین دارد، به همین دلیل در مناطق سرد نیز زنده می‌ماند.

زیست‌گاه و نحوه بقا

شته روسی در فصول غیرزراعی روی:

• گندم و جو خودرو
• گیاهان باریک‌برگ دیگر

به حیات خود ادامه می‌دهد.

با افزایش دما و کاهش رطوبت، جمعیت آفت زیادتر می‌شود.

در شرایط کرج:

• شته‌های بالدار از اواخر فروردین از میزبان‌های خودرو به مزرعه منتقل می‌شوند.
• در پایان فصل زراعی، دوباره به میزبان‌های غیرزراعی بازمی‌گردند.

شرایط مناسب رشد و انتشار شته گندم

این آفت آب‌وهوای گرم و خشک را ترجیح می‌دهد اما در مناطق بارانی نیز قادر به بقاست.

یک باد نسبتاً ضعیف می‌تواند در صورت نامناسب شدن شرایط زیست، شته را به نقاط دیگر منتقل کند.

نکته مهم:

طبق تحقیق‌ها، مصرف اوره زیاد باعث افزایش جمعیت شته می‌شود.

همچنین در صورت بارندگی در شروع آلودگی، جمعیت شته تا ۵۰٪ کاهش می‌یابد.

تولید مثل و چرخه زندگی

شته روسی توانایی تولیدمثل جنسی و غیرجنسی دارد.

• دوره بلوغ: ۹ تا ۵۵ روز
• دمای مناسب تولیدمثل: ۱۵–۲۱°C
• دمای کمتر از ۴°C تولیدمثل را متوقف می‌کند

در دمای مناسب:

• هر شته در روز ۱ تا ۲ لارو تولید می‌کند
• در شرایط مطلوب، ماده‌ها می‌توانند تا ۴ لارو در روز تولید کنند

دشمنان طبیعی شته گندم

شته روسی دارای دشمنان طبیعی مؤثر است که نقش مهمی در کنترل طبیعی آن دارند:

حشرات و زنبورهای پارازیتوئید

یکی از کارآمدترین عوامل کنترل این شته، زنبورهای پارازیتوئید هستند که تخم خود را داخل بدن شته قرار می‌دهند.

قارچ‌های بیماری‌زا

قارچ‌های زیر باعث کاهش جمعیت شته می‌شوند:

• Conidiobalus
• Zoophthora
• Dondra
• Beauveria bassiana (افزایش تلفات بدون تأثیر بر باروری)

کنترل شیمیایی شته گندم

استفاده از سموم باید تنها با نظر کارشناس گیاه‌پزشک انجام شود.

در صورت نبود بارندگی و افزایش تراکم شته‌ها، سمپاشی لازم است.

سموم توصیه‌شده (اواخر ظهور سنبله):

1. اکسی‌دیمتون‌متیل EC25%

   مقدار: ۱.۵ لیتر در هکتار – ۱ نوبت

2. دیمتوآت EC40%

   مقدار: ۱.۵ لیتر در هکتار – ۱ نوبت

3. پریمیکارپ WP50%

   مقدار: ۰.۵ تا ۱ کیلوگرم در هکتار – ۱ نوبت

4. تیومتون EC25%

   مقدار: ۱ لیتر در هکتار – ۱ نوبت

5. مالاتیون EC75%

   مقدار: ۲.۵ لیتر در هکتار – ۱ نوبت

جمع‌بندی

شته گندم (شته روسی) یکی از آفات اصلی مزارع گندم و جو است که با شناخت صحیح آن، پایش منظم مزرعه و استفاده منطقی از روش‌های کنترل بیولوژیک، زراعی و شیمیایی می‌توان خسارت آن را به حداقل رساند.

مدیریت این آفت بدون مصرف بی‌رویه سموم و با کمک دشمنان طبیعی، مؤثرترین و پایدارترین روش کنترل آن است.

مجموعه الو باغبون متشکل از متخصصین مجرب در زمینه درخت کاری، گل کاری، روف گاردن، طراحی و اجرای دیوار سبز، چمن زنی، طراحی و محوطه سازی باغچه، گلکاری باغچه و… چه در محل سکونت شما چه در محل کار شما و چه در فضای بیرونی، باغ، ویلا و….  فعالیت میکند.